Waar het ontsprong
De oorsprong van Dialoog in Actie ligt in de periode vlak na de aanslagen van 11 september 2001. In Amsterdam hing een gespannen en onzekere sfeer. Joke Jongejan, destijds opbouwwerker in Stadsdeel Zuid, voelde sterk dat er meer ontmoeting en verbinding nodig was.
Ze begon met het organiseren van wereldmaaltijden: bijeenkomsten waar mensen uit verschillende culturen elkaar konden ontmoeten en samen eten. Het doel was eenvoudig maar krachtig: elkaar leren kennen en in gesprek komen. Daarnaast startte ze het Filosofisch Café, waar bewoners samen nadachten over levensvragen en maatschappelijke thema’s.
Op een dag stapte Joke voor een praktische vraag het Koerdisch Centrum binnen. Daar ontstond een onverwacht warm contact. De mensen van het centrum raakten geïnteresseerd in het Filosofisch Café en nodigden Joke en haar collega’s uit om samen te eten. Uit deze ontmoeting groeide een samenwerking.
Samen organiseerden zij gespreksavonden over thema’s als discriminatie, identiteit en integratie. De gesprekken waren intens en betrokken. Soms liepen emoties hoog op, wat de vraag opriep hoe zulke gesprekken beter begeleid konden worden.
In overleg met Lieke Teesing, destijds wethouder in Amsterdam Zuid, ontstond het idee om vrijwilligers op te leiden die gesprekken konden begeleiden volgens de Socratische gespreksmethode.
De opkomst van dialoog in Nederland
In dezelfde periode ontstond elders in Nederland een vergelijkbare beweging. In 2002 werd in Rotterdam de eerste Dag van de Dialoog georganiseerd. De maatschappelijke onrust na 11 september leidde ook daar tot initiatieven om verschillen te overbruggen en verbinding te versterken. Daarbij werd gewerkt vanuit Appreciative Inquiry (waarderend onderzoeken): een manier van gesprekken voeren waarin luisteren, ervaringen delen en onderzoeken wat mensen verbindt centraal staan.
De moord op Theo van Gogh en de urgentie van dialoog
Na de moord op Theo van Gogh in 2004 werd de behoefte aan dialoog nog urgenter. Opnieuw hing er spanning in de stad. Veel moslims werden aangekeken op gebeurtenissen waar zij geen verantwoordelijkheid voor droegen, terwijl tegelijkertijd grote vragen leefden over samenleven in een diverse stad.
In datzelfde jaar organiseerden Olga Plokhooij en anderen van Bureau Nieuwe Maan de eerste Amsterdamse Dag van de Dialoog, met honderd dialogen verspreid door de stad. Ook Joke Jongejan en haar netwerk waren actief betrokken bij het organiseren van gesprekken op plekken waar mensen elkaar al ontmoetten: in moskeeën, buurthuizen, buurtrestaurants en cafés.
De gesprekken gingen over grote en kleine vragen: Wat is wijsheid? Wat is een goede buur? Wat betekent vrijheid? Hoe leef je samen met verschillen?
Vrijwillige gespreksleiders werden opgeleid in het Socratisch Café in Amsterdam, onder leiding van filosoof Jos Kessels en Caro van Haaften. Later werd ook de methodiek van de waarderende dialoog belangrijk, opgebouwd rond vier stappen: kennismaken, ervaringen delen, dromen en acties.
Nederland in Dialoog
Eind 2005 stelde het Oranje Fonds financiering beschikbaar om de Dag van de Dialoog landelijk uit te bouwen. Zo ontstond Nederland in Dialoog, met lokale dialoognetwerken in tientalle steden. De eerste week van november groeide uit tot de Nationale Week van de Dialoog. Partners als Rabobank, COC, Rode Kruis, Seats2meet, woningcorporaties, scholen en maatschappelijke organisaties sloten zich aan.
Amsterdam in Dialoog werd één van de actieve lokale netwerken. Jaarlijks stonden thema’s centraal als Jong & Oud, Hoe kleur jij de stad?, Verbinding: maak het mee(r), Vertrouwen en Waar sta jij voor op?.
Door de hele stad verschenen dialoogtafels: in buurthuizen, bibliotheken, scholen, verzorgingstehuizen, gebedshuizen, supermarkten en zelfs op metrostations. Vrijwillige gespreksleiders begeleidden de gesprekken na trainingen in waarderende dialoog en gespreksvoering.
Amsterdam in Dialoog blijft doorgaan
Jarenlang waren Loes de Jong, Miranda Willems en Saar Francken belangrijke drijvende krachten achter Amsterdam in Dialoog. Toen de landelijke subsidies rond 2015 stopten, bleef een betrokken groep vrijwilligers actief. Onder anderen Paul Basset, Paul van der Plas, Tim Stok en Trees Lamers zetten het netwerk voort, organiseerden dialogen en trainden nieuwe gespreksleiders.
Ook kregen dialoogvaardigheden een plek binnen de opleiding Culturele en Maatschappelijke Vorming van de Hogeschool van Amsterdam.
Oprichting van Dialoog in Actie
Ondertussen ontwikkelden de activiteiten van Joke Jongejan zich verder. Toen zij bij de Protestantse Diaconie ging werken, stelde directeur Eddy Linthorst voor om haar werk als gespreksleider en dialoogcoördinator onder te brengen in een stichting. Zo konden subsidies en fondsen worden aangevraagd en kon het initiatief verder groeien.
In 2012 werd Stichting Dialoog in Actie officieel opgericht.
Vanaf het begin stond Dialoog in Actie voor het organiseren van betekenisvolle ontmoetingen tussen mensen met verschillende achtergronden, vanuit de overtuiging dat echte verbinding begint met luisteren.
Nieuwe betrokkenheid en groei
In datzelfde jaar raakte Cynthia Grootfaam betrokken bij Dialoog in Actie via Joke Jongejan. Als voorzitter van ouderenvereniging Sosolobi in Amsterdam Zuid maakte zij kennis met de kracht van dialoog. De methode sprak haar direct aan. Samen met een vriendin volgde zij een training socratische dialoogvoering bij Harry Brockhus en Joke Jongejan aan de UvA.
Wat begon als nieuwsgierigheid groeide uit tot jarenlange betrokkenheid: eerst als gespreksleider, later als penningmeester, dialoogcoördinator en uiteindelijk voorzitter van Dialoog in Actie.
Samen verder als Dialoog in Actie
In de loop van 2020 gingen Amsterdam in Dialoog en Dialoog in Actie samen verder onder de naam Dialoog in Actie. Die keuze was inhoudelijk én praktisch: de naam sloot goed aan bij de gezamenlijke ambitie én maakte het mogelijk voort te bouwen op bestaande structuren, statuten en subsidierelaties.
De doorstart werd gedragen door een grote groep betrokken vrijwilligers, organisatoren, trainers, bestuurders en gespreksleiders. Binnen deze nieuwe fase speelden Hans Zuiver, Paul Basset en later coördinator Christine de Pee een belangrijke rol in de verdere ontwikkeling van de organisatie.
Van ontmoetingsdialogen naar kwestiedialogen
De organisatie ontwikkelde zich verder van ontmoetingsdialogen naar ook kwestiedialogen: gesprekken over maatschappelijke spanningen en gepolariseerde thema’s. Daarbij bleef de waarderende dialoog het uitgangspunt: luisteren, ervaringen delen en onderzoeken wat mensen verbindt.
Tegelijkertijd ontstonden nieuwe samenwerkingen en dialoogvormen. Er kwamen museumdialogen in het Wereldmuseum, theaterdialogen bij CC Amstel, buurtdialogen in De Hallen samen met KunstenDialoog en dialogen op rondvaartboten voor ROC-studenten.
Bijzonder zijn ook de Wandeldialogen in het Amsterdamse Bos, georganiseerd door een vast team rond Ariëlle Brouwer en afgesloten bij De Boshalte.
Daarnaast bleven de bijeenkomsten rond Keti Koti een belangrijk onderdeel van het programma, waarin ontmoeting, geschiedenis en verbinding centraal staan.
Professionaliseren en verdiepen
In de jaren daarna professionaliseerde Dialoog in Actie verder. Er kwamen coördinatoren voor communicatie en dialoogprojecten, het netwerk van gespreksleiders groeide en er ontstond meer aandacht voor intervisie, training en deskundigheidsbevordering.
Thema’s als inclusie, kleurrijke communicatie, polarisatie en veerkracht kregen een vaste plek binnen trainingen en programma’s.
Nieuwe generaties organisatoren, trainers en coördinatoren bouwen inmiddels verder aan het netwerk. Daarbij blijft de organisatie geworteld in dezelfde overtuiging als bij het begin: dat echte ontmoeting ontstaat wanneer mensen naar elkaar luisteren.
Huidige tijd
In 2024 ontving Dialoog in Actie vanuit stadsdeel Amsterdam Zuid een meerjarige subsidie voor zes jaar. Daarmee ontstond meer ruimte voor continuïteit en verdere ontwikkeling.
Naast activiteiten in Amsterdam werkt Dialoog in Actie inmiddels ook mee aan landelijke, regionale en stedelijke opdrachten voor gemeenten, maatschappelijke organisaties en ministeries.
Wat begon met wereldmaaltijden en gesprekken in buurthuizen is uitgegroeid tot een organisatie die zich inzet voor verbinding, gelijkwaardigheid en ontmoeting — juist in een tijd waarin polarisatie voelbaar is.